Ze spokojem / 2026

 Zapraszamy na dwunaste spotkanie osób, które (zawodowo, z pasji, z wyboru) związane są z szeroko pojętą edukacją w obszarze kultury i dziedzictwa oraz rozwojem publiczności. Motywem każdego spotkania jest inna, specyficzna grupa odbiorców(-czyń) instytucji kultury lub zagadnienie szczególnie istotne dla publiczności. Tym razem zastanowimy się, jak umożliwić i ułatwić naszym odbiorcom wsłuchanie się w to, co zagłuszane w hałasie (także medialnym i wewnętrznym), jak zauważyć to, co pomijamy w pośpiechu, jak docenić to, co ginie w nadmiarze.

Potrzeby odbiorców i odbiorczyń kultury nieustannie się zmieniają – w odpowiedzi na przemiany zachodzące zarówno w nich (w nas) samych, jak i w otoczeniu. Funkcjonujemy w rzeczywistości społecznego przyspieszenia, kultury NOWizmu, presji nieustannego wzrostu, borykamy się z doświadczeniami tzw. społeczeństwa zmęczenia (Byung-Chula Han). W tym kontekście cisza, zwolnienie tempa, ograniczenie bodźców przestają być jedynie kontrkulturowym hasłem – stają się realną potrzebą. Co istotne, potrzebą uniwersalną, dotyczącą nie tylko wybranych jednostek i grup (np. z nadwrażliwością sensoryczną), o których w pierwszej kolejności myślimy planując ciche godziny, tworząc miejsca wyciszenia czy inne warunki pozwalające doświadczyć kultury i dziedzictwa w swoim tempie, z poczuciem swobody.

A co na ten temat mówią nam trendy obserwowane wokół roli i przewidywanych kierunków rozwoju miejsc kultury i dziedzictwa? Spośród wielu przyjrzyjmy się dwóm wybranym:  

"W dobie przebodźcowania, przeciążenia ekranami i chronicznego stresu rośnie potrzeba powolnych doświadczeń kulturowych, które niekoniecznie opierają się na wiedzy, lecz na uczuciu bycia tu i teraz"
(Miejsca kultury dla nowych tożsamości, Raport KBF)  

"W tym roku dominujący będzie jeden trend "quietcations" (…) koncentruje się na komforcie, ciszy i znalezieniu sposobu na ucieczkę od narastającego stresu współczesnego życia”
(7 trendów w podróżowaniu, które ukształtują 2026 r, BBC)

Podczas seminarium chcemy spojrzeć na muzea, galeria, centra kultury, teatry i biblioteki jako przestrzenie, w których rytm życia może spowolnić, a czas nabrać bardziej kontemplacyjnego charakteru. Przestrzenie szczególnej refleksji, odpoczynku psychicznego, odprężenia i regeneracji, w których możliwe jest przynajmniej chwilowe uwolnienie od przytłaczającego dialogu wewnętrznego. Miejsca, w których osiągnięcie stanu „bycia poza” codziennym hałasem i tempem, nawet w warunkach wielkomiejskiego środowiska, jest wykonalne.

W agendzie wydarzenia znajdą się m.in. wykłady akademickie oraz dobre praktyki instytucji kultury z całej Polski. Wspólnie zastanowimy się nad następującymi zagadnieniami:

• Jakie znaczenie, funkcje i konteksty stoją za pojęciami „ciszej”, „wolniej”, „mniej”?
• Jakie są aktualne potrzeby odbiorców(-czyń) kultury w kontekście tzw. społeczeństwa zmęczenia i w dobie społecznego przyspieszenia? Jak trendy pojawiają się w odpowiedzi na te zmiany?
• Jak stworzyć z instytucji kultury przestrzeń regeneracyjną, środowisko psychologicznie odbudowujące?
• Jakiego typu strategie i rozwiązania mające wspierać funkcję regeneracyjną, wdrażają instytucje kultury?

Zaproszenie do współtworzenia seminarium przyjęli m.in.: prof. UAM dr hab. Monika Bakke, prof. dr hab. Robert Kotowski, dr Bartek Lis, prof. UEP dr hab. Piotr Michoń oraz Nadbałtyckie Centrum Kultury i Galeria Bielska BWA.

Integralną częścią przedsięwzięcia jest badanie sposobów projektowania oferty i przestrzeni instytucji kultury w kontekście takich aspektów jak tempo uczestnictwa, liczba bodźców, komfort odbioru i możliwość regeneracji - aktualne praktyki jaki i warunki rozwoju.

* Wyrażenie „ze spokojem" jest współcześnie często używane w Poznaniu i Wielkopolsce w znaczeniu: spokojnie, powoli, bez nerwów, bez pośpiechu. Jest to kalka z języka niemieckiego (mit Ruhe), zaadaptowana do mowy potocznej w okresie zaboru pruskiego, która przetrwał do dziś jako element lokalnej tożsamości językowej.