Start "Pamięć o pierwszych Piastach"

"Pamięć o pierwszych Piastach" nowa publikacja Poznańskiego Centrum Dziedzictwa

Pamięć o pierwszych Piastach to opracowanie poświęcone jednemu z kluczowych wątków tożsamości Poznania – początków miasta i początków państwa, a także obecności tego momentu dziejowego w świadomości i doświadczeniu kolejnych pokoleń, także naszego.

Publikacja pokazuje pamięć o rodzie Piastów jako proces – zmienny, zależny od kontekstu, a jednocześnie ważny dla budowania wspólnoty. To proces, który wymaga ciągłego odnawiania i reinterpretowania, ponieważ nie trwa on samoistnie. Jak podkreślają autorzy, pamięć pozostaje żywa tylko wtedy, gdy jest podtrzymywana i współdzielona.

Wydawnictwo wskazuje praktyki pamięci o Piastach z dalekiej i bliższej przeszłości. Prezentuje sposoby interpretacji dziedzictwa pierwszych władców przez kolejne pokolenia – w różnych okolicznościach politycznych i społecznych. W szczególny sposób zwraca uwagę na stosunek polskich królów wobec swych wielkich przodków, a także ważne momenty dziejowe i związane z nimi inicjatywy: budowę Złotej Kaplicy, obchody 900-lecia koronacji Bolesława Chrobrego czy 1000-lecia Polski, a także przełomowe badania archeologiczne w XX wieku. 

Publikacja w szczególny sposób skupia się na praktykach pamięci – działaniach, dzięki którym dziedzictwo pierwszych Piastów pozostaje obecne we współczesności. Obejmują one m. in. oficjalne formy upamiętniania, uroczystości rocznicowe, praktyki religijne, działania edukacyjne, kulturalne, turystyczne, a także praktyki związane z nazewnictwem odwołującym się do pierwszych Piastów obecnych w przestrzeni publicznej Poznania. Publikacja pokazuje jak współczesne badania, działalność instytucji oraz inicjatywy społeczne wpływają na rozumienie piastowskiego dziedzictwa.

Ostrów Tumski i katedra jawią się tu jako miejsca szczególne – przestrzeń, która „wspiera i aktywizuje naszą pamięć”, łącząc materialne ślady przeszłości z jej niematerialnym wymiarem i pozostając jednym z kluczowych punktów odniesienia dla opowieści o początkach państwa.

Warstwa wizualna publikacji została pomyślana jako integralna część tej opowieści. Obok materiałów historycznych pojawiają się współczesne wizualizacje – w tym tworzone z wykorzystaniem narzędzi sztucznej inteligencji – które pomagają wyobrazić sobie to, co nie zachowało się w źródłach.

Wydawnictwo stanowi rozwinięcie wystawy „Po poznańsku. Pamięć o pierwszych Piastach”, prezentowanej w 2025 roku w Bramie Poznania na okoliczność 1000-lecia koronacji Bolesława Chrobrego.

„Pamięć o pierwszych Piastach” to publikacja popularnonaukowa skierowana do szerokiego grona odbiorców. Autorami poszczególnych rozdziałów są: Anna Weronika Brzezińska, Artur Dębski, Jurand Czajko, Julianna Król i Igor Senenko. Książka ma przemyślaną i przejrzystą konstrukcję, w której dziedzictwo piastowskie i jego rezonowanie zanalizowane zostało w różnych kontekstach historycznych i społecznych. Książka ta jest moim zdaniem bardzo udanym przedsięwzięciem  popularyzatorskim, w którym autorzy poszczególnych tekstów przeprowadzili inwentaryzację przejawów piastowskiego niematerialnego dziedzictwa kulturowego, biorąc pod badawczą lupę rezonowanie pamięci o Piastach, a także praktykowanie pamięci przez wieki (...).

Publikacja jest wielowarstwową opowieścią o bardzo odległej przeszłości, która doprowadzona  jest do współczesności. Praktykowanie pamięci o piastowskim dziedzictwie na kartach książki przybiera różnorodne formy – mszy świętej w intencji królów polskich po nowoczesne festiwale, projekty edukacyjne czy interaktywne wystawy. Autorzy tekstów wskazują, że piastowskie praktyki pamięci adaptują się do nowych kontekstów społecznych (...).

Recenzowana publikacja podejmująca temat dziedzictwa archeologicznego i pamięci o Piastach, to wyjątkowy przykład otwartego i szerokiego rozumienia niematerialnego dziedzictwa miasta, wykraczającego poza definicję zaproponowaną przez UNESCO. To lektura obowiązkowa nie tylko dla miłośników Piastów, turystów zaciekawionych przeszłością stolicy Wielkopolski, ale także dla wszystkich szukających kulturowych i narodowych źródeł tożsamości.

Dr Justyna Słomska-Nowak

„Pamięć o pierwszych Piastach”

Autorzy: Anna Weronika Brzezińska, Jurand Czajko, Artur Dębski, Julianna Król, Igor Senenko
Seria: Po poznańsku. Niematerialne dziedzictwo miasta
Redakcja językowa i korekta: Anna Nowotnik
Recenzja: dr Justyna Słomska-Nowak
Szablon okładki: Agata Kulczyk
Projekt publikacji: Kazia Kalitan-Młodkowska
Koordynacja projektu wydawniczego: Bartosz Małolepszy i Natalia Młyńczak